Asystencja osobista ma dawać wolność. Czy da ją system oparty na punktach, ograniczeniach wiekowych? Czy urzędnicy, którzy widzą mnie przez chwilę, mogą ocenić, jakiej pomocy potrzebuję na co dzień?
Niezależność może wymagać pomocy
O asystencji pisałam dość dawno . Od tamtego momentu sporo się zmieniło.
Dotychczas dostęp do asystencji opierał się przede wszystkim na okresowych programach finansowanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Wiele zależało od tego, czy samorząd lub organizacja przystąpiły do programu i jakimi środkami dysponowały.
W praktyce osoba mieszkająca w jednej miejscowości mogła otrzymać pomoc, a ktoś z podobnymi potrzebami w sąsiedniej gminie już nie. Nawet przyznane wsparcie nie zawsze dawało pewność, że będzie dostępne w kolejnym roku.
Obserwując grupy na facebooku i media publikujące dla osób z niepełnosprawnościami, to 18 września tego roku przeszedł bez echa. A właśnie tego dnia, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej jednogłośnie przyjął ustawę o asystencji. Zgodnie z zapowiedziami ma ona zapewnić większą stabilność, co w praktyce ma oznaczać, że asystencja stanie się usługą publiczną finansowaną z budżetu państwa, a za jej organizację będzie odpowiadać powiat. Będzie mógł realizować to zadanie samodzielnie lub powierzyć je gminie albo uprawnionej organizacji pozarządowej.
Dla osoby potrzebującej pomocy najważniejsza jest przewidywalność. Trudno planować naukę czy zatrudnienie, jeśli nie wiadomo, czy za kilka miesięcy nadal będzie można liczyć na asystenta.
Garść szczegółów
W wersji uchwalonej przez Sejm przewidziano wsparcie dla dorosłych od ukończenia 18. do ukończenia 65. roku życia. Warunkiem ma być decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 80 punktów w stustopniowej skali.
Z asystencji ma również korzystać młodzież w wieku od 13 do 18 lat, posiadająca odpowiednie orzeczenie i wskazania określone w ustawie.
Dorośli będą mogli otrzymać od 20 do 240 godzin pomocy miesięcznie, a młodzież od 20 do 80 godzin. Konkretny wymiar wsparcia ma wynikać z indywidualnej oceny potrzeb.
Maksymalne 240 godzin to średnio około ośmiu godzin dziennie w miesiącu liczącym 30 dni. Dla wielu osób będzie to istotna pomoc. Przy potrzebie wsparcia przez całą dobę nadal pozostanie jednak duża luka.
Wykluczenie seniorów
Niebawem skończę 52 lata, więc niedługo wejdę w wiek senioralny. Nie wiem, jak będę funkcjonowała za 8, 10, czy 15 lat. To, że w tej chwili nie potrzebuję wsparcia asystenta nie oznacza, że nie będę go potrzebowała za jakiś czas. Nasi „dalekowzroczni” parlamentarzyści odrzucili między innymi propozycje objęcia systemem osób, które ukończyły 65 lat. Trudno mi zaakceptować sytuację, w której wiek staje się przeszkodą w uzyskaniu pomocy potrzebnej do niezależnego życia. Niepełnosprawność i związane z nią trudności nie znikają w dniu 65 urodzin. Owszem, jeśli decyzja o wsparciu została wydana przed 65 urodzinami, to można ją kontynuować do chwili, kiedy straci ważność. A co później?
Zbieramy punkty
Prawo do asystencji ma ustalać wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności (WZON). I tu jest największy haczyk i kuriozjum systemu. Ten, kto składał wniosek o punktację potrzebną do przyznania świadczenia wspierającego, wie jak nieprawdopodobnie długo trwa od momentu złożenia wniosku, do zaproszenie na komisję. Ja czekam już ponad rok!
I teraz WZON, gdy już wszystko zostanie klepnięte i ruszy machina adminstracyjno-biurokratyczna, zostanie zalany kolejną stertą dokumentów, w których kulawi, będą się domagać kolejnych punktów potrzebnych, do tego, by określić rodzaj i zakres wsparcia. Dla mnie to jest niepojęte, głupie i niepotrzebne. W tej chwili, to osoba z niepełnosprawnością, lub jej opiekun, na podstawie ankiety, określa rodzaj i zakres pomocy. Przecież to my sami, lub nasi najbliżsi, wiemy jakiego rodzaju pomocy potrzebujemy! Ale, niestety, wszystko musi być zbiurokratyzowane i zamknięte w sztywnych ramach, a my sami na tych komisjach będziemy traktowani przedmiotowo. Jak pani, czy pan zza biurka może ocenić, jakiego rodzaju pomocy potrzebuję na co dzień?
Co istotne ocena ma być ważna tylko przez 5 lat. Dobrze chociaż, że wnioski będzie można składać elektronicznie.
Zacznie się płacz i zgrzytanie zębami?
Zgodnie z tekstem uchwalonym przez Sejm wdrażanie systemu ma rozpocząć się w 2028 roku, ponieważ przygotowanie procedur, systemów informatycznych i kadr wymaga czasu. W pierwszym roku wsparcie ma być dostępne dla osób z co najmniej 90 punktami potrzeby wsparcia. W kolejnych etapach próg ma być obniżany, docelowo do 80 punktów. Zgodnie z zapowiedziami 240 godzin to limit docelowy. W 2028 r. przewidziano maksymalnie 200 godzin miesięcznie, a w 2029 r. – 220.
Czy czekam niecierpliwie na uruchomienie systemu? Nie. Przyglądam się temu bardzo sceptycznie, podobnie, jak z dużym dystansem obserwowałam protesty i atmosferę histerii wokół projektu ustawy. Zastanawiałam się, czy ktokolwiek ją przeczytał dokładnie i czy dostrzegł w niej kilka istotnych „haczyków”? Zapewne nie przeczytali jej ani pracownicy fundacji, ani matki pingwinów. I za chwilę zacznie się płacz, zgrzytanie zębami i pomstowanie na zimny i bezduszny system.
Co prawda jeszcze nie wiadomo, kiedy prawo wejdzie w życie, bo dopiero pod koniec października będzie rozpatrywana przez Senat. Według wersji przyjętej przez Sejm składanie wniosków ma ruszyć po 12 miesiącach od ogłoszenia ustawy, a świadczenie usług po 16 miesiącach. Te terminy mogą jeszcze ulec zmianie podczas dalszych prac.
Na to wygląda, że na asystenta uprawomocnionego ustawą Rzeczypospolitej Polskiej, obywatele jeszcze poczekają…
♿ A TY, co o tym sądzisz?
♿ Uważasz, że ustawa o asystencji jest dobrze skonstruowana?
♿ Jakie masz doświadczenia związane z asystencją?